PočetnaOsnivačiO namaAktivnostiVodič za PTSPKontakti


_

Osnivači udruženja veterana rata 92-95 liječenih od PTSP-a"Stećak" Tuzla

a  
Prim. mr .med.sci. dr. Mevludin Hasanović Esmina Avdibegović
Doc.dr.sci
Mehmed Širanović
Biografija
Alija Muratović
Biografija
 
Aščić Esad
Biografija
Ćehajić Zehrudin
Biografija
Zerin Džambić

__________________________________________________________________

STEĆAK

Stećak je uobičajeni naziv za kameni nadgrobni spomenik iz srednjega vijeka na širem području Bosne i Hercegovine, sjeverozapadnim dijelovima Crne Gore, zapadnim dijelovima Srbije i južnim dijelovima Hrvatske, uglavnom u Dalmaciji.

Sinonimi za stećak su i nazivi bilig (bilizi), kami (kamenovi), mramor (mramorovi) i drugi. Karakteriše historiju srednjovjekovne bosanske države i njenih susjednih krajeva. Na području današnje Bosne i Hercegovine očuvano je preko 60.000 stećaka, u Srbiji i Crnoj Gori oko 30.000, a u Dalmaciji oko 6000. Njih 95% je u katastrofalnom stanju i neopohodna im je hitna zaštita.

Stećci i njihove nekropole su jedna od misterija bosanskohercegovačke historije. Najveće dileme se svode na pitanja njihovog porijekla, pripadnosti pokojnika koji su sahranjivani ispod stećaka, kao i simboličkih poruka koje nose pojedine predstave uklesane na njima. Najviše podataka za historičare daju natpisi koji karakterišu manji broj stećaka. Natpisi govore o različitim društvenim slojevima koji su sahranjivani ispod stećaka, a i različitim vjerskim pripadnostima. Time je opravdana postavka o stećcima kao nadgrobnim spomenicima stanovnika srednjovjekovne Bosne.

Najpoznatiji stećak na našim prostorima je Zgošćanski stećak nađen u okolici Kaknja. On nema natpis, a zbog izuzetne ukrašenosti neki istraživači, kao što je Đorđe Stratimirović, uzimaju da se radi o grobu Stjepana II Kotromanića. Zgošćanski stećak se sada nalazi u vrtu Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine u Sarajevu. Najpoznatija nekropola u Bosni i Hercegovini je Radimlja kod Stoca.

Stećci su danas najvažniji spomenički dokaz predosmanlijske Bosne, najupečatljiviji materijalni simbol vremena od 13. do kraja 15. stoljeća. Već nakon 1463. i pada Bosne pod Osmanlije stećak počinje ustupati mjesto osmanskom nišanu. Iako se glas o njima pronio i prije, stećci se počinju sistematski proučavati od austrougarske aneksije Bosne i Hercegovine i otada svako vrijeme njihovu pripadnost tumači u svoju političku korist. I danas postoje dvije dominantne teorije o njihovoj pripadnosti. Jedna kaže da je riječ o bogumilskim spomenicima, odnosno nadgrobnim spomenicima pripadnika Crkve bosanske, a druga da su ih radili Vlasi, originalna nomadska grupa s ovih prostora. Ono što je sigurno jest da su se ispod stećaka pokopavali pripadnici tri tadašnje konfesije u Bosni i Hercegovini: Crkve bosanske, Rimokatoličke i Pravoslavne.

Epitafi stećaka napisani bosančicom svjedok su onodobne pismenosti. Oni uglavnom otkrivaju ime pokojnika (često je i nekoliko njih pokopano ispod stećka). Na nekim primjercima je i potpis dijaka - pisara koji je sastavio i uklesao natpis. Neki natpisi donose pojedinosti iz pokojnikova života ili molitve. Ukrasi na stećcima, odnosno njihova simbolika još je engima, ali ujedno dokaz nasljeđa prapovijesnog doba i antike. Pojavljuju se motivi sunčeva diska, polumjesec u pratnji zvijezde koji izaziva brojna tumačenja, zatim križ i ljiljan, prikazi lova, oruđa i alata, figure muškaraca i žena sa štapovima ili križevima u ruci.

___________________________________________________________________

"Neka oprosti gospođa Evropa, ona nema spomenike kulture. Pleme Inka u Americi ima spomenike, Egipat ima prave spomenike kulture. Neka oprosti gospođa Evropa, samo Bosna ima spomenike. Stećke. Šta je stećak? Oličenje gorštaka Bosanca! Šta radi Bosanac na stećku? Stoji uspravno! Digao glavu, digao ruku! Ali nigdje, nigdje, nikad, niko nije pronašao stećak na kome Bosanac kleči i moli. Na kom je prikazan kao sužanj."

(Miroslav Krleža)

___________________________________________________________________

STEĆCI –BOSNIAN MONUMENTAL  MEDIVEAL TOMBSTONES

Stećci (singular: Stećak), are monumental medieval tombstones that lie scattered across the landscape of Bosnia-Herzegovina. They are the country’s most legendary symbol. These are the tombstones of those who lived between the 11th and 15th centuries and refused to swear allegiance to any kingdom but their own or to be swayed by any influence. Instead they stayed true to themselves and to what they could find only within themselves and in Bosnia.

Their most remarkable feature is their decorative motifs, many of which remain enigmatic to this day. These motifs depict knights in armor, hunters hunting, farmers in the fields, warriors competing in tournaments, rearing horses, dancers, ladies in dresses, flowers, wolves, bears, wild boars and dogs. Among favored ornaments were the crescent moon, stars, cross and swastika. The images celebrate life, joy, physical strength, and merriment. Questioning of death and oblivion appears in some of the inscriptions but is absent in the carved images.

These stone slabs are sometimes as heavy as 30,000 kilograms and vary in shape. Sometimes they take the shape of a roofed sarcophagus, sometimes of a high pillar, an ordinary flat slab, a chest in the shape of a elongated cube with flat surfaces, or simply an irregular roughly hewn monolith. On average they are two meters long and one meter wide. The slates are between 30 and 50 centimeters high and the sarcophagi and tombs are approximately 1.5 meters in height. The height of the pillars ranges from two to three meters.

Stećci gruped in what is known as Nekropola which is a graveyard, and almost all of the Nekropola (graveyards) are located on hills overlooking the surrounding country-side where those who truly loved this country with their hearts and souls trace their roots.

Today there are about 69 356 known Stećci in existence, among all recorded Stećci, relief motifs were found on fewer than 6,000 and the inscriptions on fewer than 400. Mmost of the Stećci are located with in the borders of modern Bosnia and Herzegovina, however they can also be found on the territory where Kingdom of Bosnia extended to. This includes the territory of whole Bosnia and Herzegovina, and parts Croatia (Dalmatia), Serbia and Montenegro.

 

Location of Stećci on the map of Bosnia and Herzegovina and surrounding area that use to be part of the Kingdom of Bosnia

Bookmark and Share Subscribe